Risicoanalyse: de eerste stap naar een veilige bliksembeveiliging

Wanneer we aan bliksem denken, denken we vaak aan een bliksemafleider op een kerktoren of historisch gebouw. Toch kan een blikseminslag vandaag veel meer schade veroorzaken dan enkel een brand of een beschadigd dak.

Moderne gebouwen bevatten steeds meer gevoelige technieken zoals zonnepanelen, laadpalen, HVAC-installaties, branddetectie, toegangscontrole, servers, camerabewaking en geautomatiseerde productieprocessen. Een blikseminslag kan daardoor niet alleen materiële schade veroorzaken, maar ook leiden tot productiestilstand, gegevensverlies, uitval van kritische systemen en veiligheidsrisico's voor personen.

Daarom begint een professionele bliksembeveiliging niet met het plaatsen van opvangstangen of afgaande leidingen, maar met een grondige risicoanalyse.

Een risicoanalyse vormt de basis van elke doordachte bliksembeveiligingsstrategie en maakt het mogelijk om objectief te bepalen welke beschermingsmaatregelen werkelijk noodzakelijk zijn.

Waarom een risicoanalyse uitvoeren?

Een bliksembeveiligingsinstallatie plaatsen zonder voorafgaande risicoanalyse is vergelijkbaar met het voorschrijven van een behandeling zonder diagnose.

Niet elk gebouw loopt immers hetzelfde risico. Een vrijstaande loods op een open terrein heeft een ander risicoprofiel dan een appartementsgebouw in een stedelijke omgeving. Ook een kerk, school, ziekenhuis of industriële site vereist een andere benadering.

Een risicoanalyse brengt objectief in kaart:

• of bijkomende beschermingsmaatregelen noodzakelijk zijn
• welk beschermingsniveau vereist is
• welke risico's aanwezig zijn voor personen
• welke risico's bestaan voor installaties en bedrijfsprocessen
• welke maatregelen technisch en economisch verantwoord zijn
• hoe een gebouw conform de geldende normen kan worden beschermd

Hierdoor worden beslissingen gebaseerd op berekeningen en feiten, niet op aannames.

Wat zegt de wetgeving?

Werkgevers zijn verplicht om risico's op de arbeidsplaats te identificeren en passende preventiemaatregelen te nemen.

Binnen de Codex over het welzijn op het werk wordt van werkgevers verwacht dat zij risico's evalueren en beheersen. Ook risico's als gevolg van atmosferische ontladingen kunnen hierbij relevant zijn.

Dit betekent niet dat elk gebouw automatisch voorzien moet worden van een bliksembeveiligingsinstallatie. Wel moet kunnen worden aangetoond dat het risico werd beoordeeld en dat eventuele beschermingsmaatregelen overwogen werden.

Een risicoanalyse volgens de norm NBN EN IEC 62305 vormt hiervoor de meest erkende en objectieve methode.

Voor veel organisaties vormt een dergelijke analyse bovendien een belangrijk onderdeel van hun preventiebeleid, technische documentatie en risicobeheer.

De internationale norm NBN EN IEC 62305

De internationale norm NBN EN IEC 62305 vormt wereldwijd de referentie voor bliksembeveiliging.

De norm bestaat uit verschillende delen:

• Algemene principes van bliksembeveiliging
• Risicobeheer en risicoanalyse
• Externe bliksembeveiliging
• Bescherming van elektrische en elektronische systemen.

Voor risicoanalyses wordt specifiek gewerkt volgens NBN EN IEC 62305-2.

Deze norm bepaalt hoe risico's moeten worden berekend en welke grenswaarden gehanteerd worden om te bepalen of beschermingsmaatregelen noodzakelijk zijn.

Hierdoor ontstaat een uniforme en objectieve beoordeling van het risico.

Wanneer is een risicoanalyse aangewezen?

In de praktijk zien we dat een risicoanalyse bijzonder nuttig is voor uiteenlopende gebouwen en installaties.

Industriële gebouwen

Productieomgevingen bevatten vaak gevoelige machines, automatisering en kritische processen.

Een blikseminslag of overspanning kan leiden tot stilstand, productieverlies en hoge herstelkosten.

Gebouwen met zonnepanelen

Steeds meer gebouwen beschikken over uitgebreide PV-installaties.

Door de aanwezigheid van bekabeling op het dak en de koppeling met elektrische installaties verdient bliksembeveiliging hier extra aandacht.

Scholen, ziekenhuizen en zorginstellingen

Gebouwen met een grote bezetting vereisen bijzondere aandacht voor de veiligheid van personen.

Kerken en erfgoedgebouwen

Historische gebouwen vertegenwoordigen vaak een belangrijke culturele en maatschappelijke waarde.

Een schadegeval kan hier onherstelbare gevolgen hebben.

Landbouwbedrijven

Stallen, loodsen en technische installaties bevinden zich vaak op open locaties waar het risico op blikseminslag groter kan zijn.

Gebouwen met brand- of explosierisico

Wanneer brandbare materialen aanwezig zijn, kan een blikseminslag aanzienlijke gevolgen hebben.

Gebouwen met kritische IT-infrastructuur

Serverruimtes, datacenters en gebouwen met uitgebreide automatisering zijn bijzonder gevoelig voor overspanningen.

Onbekende of verouderde installaties

Wanneer documentatie ontbreekt of wanneer niet duidelijk is of een bestaande installatie nog voldoet aan de actuele normen, biedt een risicoanalyse duidelijkheid.

Hoe verloopt een risicoanalyse?

Elke risicoanalyse start met het verzamelen van relevante gegevens.

Afhankelijk van het project gebeurt dit via:

• een plaatsbezoek
• een technische vragenlijst
• bouwplannen
• technische dossiers
• informatie over aanwezige installaties
• gesprekken met de eigenaar of technische dienst

Tijdens deze fase bekijken we onder meer:

• de afmetingen van het gebouw
• de constructiewijze
• de ligging
• de omgeving
• de aanwezigheid van hogere structuren
• het aantal aanwezige personen
• de functie van het gebouw
• de aanwezigheid van zonnepanelen
• brand- of explosierisico's
• kritische installaties en processen

Door deze informatie te combineren ontstaat een volledig beeld van het risico.

Gespecialiseerde software en normberekeningen

Bij Skyshields maken we gebruik van gespecialiseerde software die volledig gebaseerd is op NBN EN IEC 62305.

Deze software verwerkt tientallen parameters en berekent verschillende risicocomponenten.

Hierbij wordt onder meer gekeken naar:

• risico op verlies van mensenlevens
• risico op uitval van publieke diensten
• risico op economisch verlies
• risico op schade aan gebouwen
• risico op schade aan installaties
• risico op uitval van processen

De resultaten worden vervolgens vergeleken met de grenswaarden uit de norm.

Op basis daarvan wordt objectief bepaald of bijkomende beschermingsmaatregelen noodzakelijk zijn.

Welke maatregelen kunnen uit de analyse voortvloeien?

De uitkomst van een risicoanalyse is niet altijd dezelfde.

In sommige gevallen blijkt dat geen bijkomende maatregelen noodzakelijk zijn.

In andere situaties worden één of meerdere beschermingsmaatregelen aanbevolen.

Externe bliksembeveiliging

De klassieke bliksembeveiligingsinstallatie bestaat uit:

• opvanginrichtingen
• afgaande leidingen
• een aardingssysteem

Deze installatie zorgt ervoor dat een blikseminslag gecontroleerd naar de aarde wordt afgevoerd.

Interne bliksembeveiliging

Niet alle schade ontstaat door een rechtstreekse inslag..

Ook overspanningen kunnen aanzienlijke schade veroorzaken aan elektrische en elektronische installaties.

Daarom worden vaak bijkomende maatregelen voorzien zoals:

• overspanningsbeveiligingen
• potentiaalvereffening
• afscherming van gevoelige systemen

Organisatorische maatregelen

In bepaalde situaties kunnen ook organisatorische maatregelen deel uitmaken van het advies.

Meer dan alleen een wettelijke oefening

Een risicoanalyse wordt soms gezien als een administratieve verplichting.

In werkelijkheid is het vooral een hulpmiddel om onderbouwde beslissingen te nemen.

Ze voorkomt dat er onnodige investeringen worden gedaan, maar zorgt er tegelijk voor dat belangrijke risico's niet over het hoofd worden gezien.

Voor eigenaars, beheerders, preventieadviseurs en technische diensten vormt een risicoanalyse dan ook een waardevol instrument binnen een breder risicobeheer.

Besluit

Bliksembeveiliging begint niet met het plaatsen van een bliksemafleider, maar met het begrijpen van het risico.

Een risicoanalyse volgens NBN EN IEC 62305 brengt objectief in kaart welke gevaren aanwezig zijn en welke maatregelen daadwerkelijk nodig zijn.

Op basis van een plaatsbezoek, technische gegevens en gespecialiseerde software brengt Skyshields de bliksemrisico's voor uw gebouw in kaart en adviseren wij welke maatregelen nodig zijn om personen, gebouwen, installaties en bedrijfsprocessen adequaat te beschermen.

Een goed onderbouwde risicoanalyse vormt daarbij de basis voor een veilige, conforme en toekomstgerichte bliksembeveiligingsstrategie.